Onderwijs Anders

Waar komt het vandaan?

Scholen van de Stichting Catent hebben reeds of krijgen de komende jaren te maken met een dalend leerlingaantal. Deze krimp zorgt voor een groot aantal nieuwe vraagstukken, zowel binnen de scholen als binnen het bestuur. Om die reden zijn vijf scholen van Catent in juni 2012 gestart met de pilot ”Onderwijs anders organiseren”.

Het gaat om de Sint-Willibrordusschool in Vilsteren, de Nicolaasschool in Lierderholthuis, de R.K. Nicolaasschool in Schoonebeek, de SBO de Vonder in Slagharen en de Phanta Rei in Coevorden. Binnen de pilot staan schoolspecifieke oplossingen vraagstukken centraal en wordt naar schoolspecifieke oplossingen gezocht in de richting van het ‘slimmer’ organiseren van onderwijs. Dit gebeurt samen met de teams zelf, waarbij men zich laat inspireren door elkaar en door andere scholen in Nederland. Oplossingen waarbij de passie voor ontwikkeling niet uit het oog verloren wordt en die passen bij de eigen schoolontwikkeling. Vanaf het schooljaar 2013-2014 werkt de Sint-Willibrordusschool volgens het Onderwijs Anders concept.


Hoe noemen we het?

Het anders organiseren van onderwijs is in eerste aanzet landelijk bekend geworden onder de naam TOM (Team Onderwijs op Maat). Inhoudelijk is het project gelijk gebleven, alleen de benaming is in 2011 aangepast in Onderwijs Anders. We spreken vanaf nu dus van Onderwijs Anders.


Wat is Onderwijs Anders?

Onderwijs Anders is een innovatief onderwijsexperiment voor primair onderwijs. Op Onderwijs Anders scholen wordt gewerkt vanuit een ander organisatieprincipe. Reguliere klassen worden vervangen door units (groepen kinderen). De leerlingen krijgen passend onderwijs aangeboden, omdat er meer mensen met verschillende talenten worden ingezet. Dit zijn zowel mensen van binnen (leerkrachten, onderwijsassistenten) als van buiten (studenten, vrijwilligers, senioren). Dit betekent dat er met meer mensen wordt gewerkt vanuit de ambitie: hogere kwaliteit en lagere werkdruk.

In de nieuwe situatie zijn er verschillende rollen en taken voor verschillende betrokkenen. Leerkrachten gaan zich bezig houden met de kerntaak (instructie geven) en de andere medewerkers nemen een groot deel van de ondersteunende en administratieve taken op zich. ICT gaat een nog belangrijkere rol spelen binnen de school. Elke leerling is gekoppeld aan een vaste leerkracht (HBO geschoold). Deze is verantwoordelijk voor het leerproces van de leerlingen. Hij/zij opent en sluit de dag en verzorgt de communicatie met ouders.

Onderwijs Anders is voor het team van de Sint-Willibrordusschool een integrale aanpak voor onderwijskundige verandering en vernieuwing. Het geeft invulling aan onderwijs van deze tijden en komt tegemoet aan de onderwijsbehoeften van kinderen. Vanuit het ontwikkelingsgericht werken levert Onderwijs Anders, meer individuele aandacht voor leerlingen en een gemotiveerd en inspirerend onderwijsteam. Het concept geeft ons de ruimte om onze visie op onderwijs gestalte te geven.

Vier pijlers staan centraal binnen dit concept:
1. inzet van personeel
2. organisatie
3. leeromgeving
4. leerinhoud

Daaromheen ligt de Onderwijs Anders schil: het proces van verandering.


Personeel

Bij de inzet van het personeel kijken we naar andere rollen, mogelijkheden en kwaliteiten van alle mensen die er werken. Hierbij gaat het ook om de inzet van ander personeel. Welke medewerkers heeft een school nodig? Met welke kwalificaties en competenties? Een leerkracht is naast een leerkracht die instructies geeft, een begeleider en een specialist op zijn of haar terrein.

 VAN     NAAR 
 Instructeur Begeleider, coach, mentor
 Weinig functies Meerdere functies
 Autonome leraar Teamwork
 Alleen verantwoordelijk Gedeelde verantwoordelijkheid
 Mijn klas Onze kinderen
 Alleskunner Teamcoaching


Organisatie

In de organisatie draait het om het anders organiseren van lesgeven en is het onderwijs afgestemd op de leerbehoeften van de leerlingen. We leren met ons hoofd, het hart en onze handen.

 VAN NAAR
 Klassikaal Klassendoorbrekend
 Jaargroep Kern- of basisgroep
 Kennisoverdracht Betekenis actief leren
 Leraar gestuurd Gedeelde sturing door leraar en leerling
 Vaste leergroep Wisselende leergroepen
 Leerlingvolgsysteem Portfolio


Leeromgeving

In de leeromgeving gaat het erom een krachtige leeromgeving neer te zetten. Wat is de inzet van ICT? Welke methoden en materialen zijn geschikt? Hoe is de inrichting van het gebouw? Hoe zijn de werkplekken voor de leerlingen ingericht?


Leerinhoud

Bij de leerinhoud gaat het om kennis/inhoud die de professionals in de school nodig hebben om het onderwijs anders of passend te kunnen organiseren. Hoe kan ik nieuwe inzichten uit wetenschappelijk onderzoek toepassen? Hoe krijg ik zicht op leerlijnen? Hoe kan ik de methode loslaten en meer onderwijs op maat arrangeren?
Bij de pijler leerinhoud gaat het om onder andere de volgende zaken:

  • Kennis hebben van leerlijnen en leerdoelen om de methode (deels) los te kunnen laten.
  • Weten dat er verschillende soorten kennis (inzichten, feiten, vaardigheden) zijn en daar de juiste aanpak bij kunnen hanteren.
  • De ontwikkeling van leerlingen kunnen volgen door observaties, genormeerde toetsen en het kunnen opbouwen van een portfolio.
  • Vaardig zijn in het voeren van reflectiegesprekken met leerlingen.

Leiding en verandering

Bij het leidinggeven aan verandering gaat het om de randvoorwaarden waarbinnen de veranderingen plaatsvinden. Het is de schil rondom de drie pijler: personeel, organisatie en leeromgeving.

Bij Onderwijs Anders draait het om:
  • Open cultuur: Hoe staat het met de cultuur in de school? Is deze gericht op samenwerking? Of is de leraar koning in zijn eigen koninkrijk en de duizendpoot die hij altijd al was.
  • Coachend leiderschap: Wat is de kwaliteit van het management? Is het in staat complexe veranderingsprocessen te begeleiden en evenwicht te creëren tussen beheersmatig en procesgericht bezig zijn? Is voldoende coachende vaardigheid aanwezig? Straalt het voldoende energie en elan uit? En schept het voldoende kaders om de visie uit te dragen.
  • Open communicatie: Heeft de school een open houding naar de omgeving? Zijn de ouders de klanten? Worden kansen uit de omgeving om leerlingen te laten leren benut.
  • Financiën: Zijn er mogelijkheden om te spelen met de inzet van fte’s. Is het mogelijk om het schoolbudget op maat aan te wenden voor professionalisering van het personeel binnen de Onderwijs Anders-ontwikkeling? Hoe kan het formatiebudget worden ingezet voor het realiseren van nieuwe functies?

Onderwijs Anders helpt ons om daar te komen, bijvoorbeeld door te leren in basisgroepen met dag-weektaken, lesgeven in teams van leerkrachten en overig onderwijzend personeel. We werken op verschillende leer- en werkplekken in de school. Kortom, Onderwijs Anders geeft richting én ondersteuning voor eigentijds onderwijs.